Litereet – juni 2019

Litereten, het is niet wat je denkt!

Sinds de lancering van deze webite ben ik op diverse manieren bezig geweest met litereten: verantwoord, volgens keurige criteria en onverantwoord, met het hart op de tong. Denk nu niet: litereten is lastig.

Dat is misschien gemakkelijker gevraagd dan uitgevoerd. Als je docent Nederlands (of je buurvrouw, je collega, je opa, of je tienerdochter of – zoon) zegt: “Denk niet aan een olifant! Ik verbied je nu te denken aan  een groot grijs dier met een slurf! ” dan is het eerste beeld dat je waarschijnlijk voor ogen krijgt heus niet een zebra, of een giraffe.

Als ik hier roep: “Denk niet, dat literatuur moeilijk is” dan ben je hopelijk eigenwijs genoeg, om het eens te proberen, literatuur lezen.

Denk niet, dat literatuur lastig is, of onbegrijpelijk. Denk niet, dat het allerbelangrijkst is, dat je complexe, diepe betekenissen en vergezochte symbolen moet ontdekken, die alleen je docent literatuur zogenaamd zou kunnen begrijpen, want dat is niet zo, écht niet. Kies een boek, begin lekker met lezen en laat je verrassen door wat er intussen met je gebeurt.

Als kwaliteitskranten zoals NRC, Volkskrant en Trouw zich totaal niet druk maken om de literaire canon, waarom zouden cultuurconsumenten zoals jij en ik zich dan druk moeten maken om ‘low’ en ‘high’ culture? De scheidingslijn tussen poëzie en liedteksten zoals die van Nielson in IJSKOUD en van Davina Michelle in DUURT TE LANG is flinterdun, want ze bezingen de liefde net zo hartstochtelijk als Shakespeare, Hemingway, Herman Gorter en Judith Herzberg.

Het is ijskoud
En je woorden maken wolkjes in de lucht
Een rilling loopt een rondje op m’n rug
Als je zegt dat jij niet langer van mij houdt
Wat doe jij nou?
Kunnen we één seconde terug?

Een lezer kan net zo veel muziek ontdekken in Pfeijffer, De Winter, Wieringa, Brusselmans, Noort, Peper, Palmen, Siebelink, als in Multatuli, Reve, Haasse en Hermans.

Als je een tekst hebt gelezen, of beluisterd, dan vorm je je daarover een mening. Je hebt ervan genoten, of niet. Je vindt het een prachtig lied, een waardeloos script, een ontroerend vers, een magnifieke roman of een meesterlijke novelle. Hoe meer je nadenkt over wat je leest of hoort, hoe beter je de tekst waarschijnlijk zult (gaan) begrijpen. Soms ontdek je na een tijd zelfs nieuwe dingen in een tekst die je al vaker hebt gelezen of gehoord. Daarom is het de moeite waard, om je te verdiepen in literatuur.

Door het lezen van literatuur, van fictie ontwikkel je jezelf, omdat je leert over allerlei (denk)werelden waarin anderen leven, ook al zijn die anderen fictieve personages. Door erover na te denken ontwikkel je een literaire smaak, een voorkeur voor bepaalde romans, novelles, korte verhalen, toneel- en filmteksten, gedichten en songteksten.

Omdat mensen het vaak fijn vinden om alles wat er bestaat te benoemen en te categoriseren doe ik hieronder een voorstel voor een checklist bij het litereten, dat maakt interpreteren en reflecteren wat gemakkelijker. Kun jij nog een punt toevoegen aan dit lijstje? Laat het gerust even weten. Op deze manier kunnen we op een ‘verantwoorde’ manier litereten met elkaar, omdat we proberen onze mening te onderbouwen met argumenten.

Literatuur lezen is niet elitair, literatuur is voor liefhebbers van literatuur. Literatuur is voor lezers die zichzelf en de tekst vragen durven te stellen. Laat je niet beperken door lessen Nederlands, Engels, Frans, Duits, Grieks, Latijn of wis- of natuurkunde. Laat je niet leiden door flauwekulgedachten aan olifanten, zebra’s of moeilijke sommen. Laat je ook niets wijsmaken door je docent Nederlands en zeker niet door mij: Ga zelf lekker lezen en bepaal zelf of je de tekst mooi vindt, of niet, of je er blij van wordt, of verdrietig, of je er meer dan één betekenis in leest, of niet.

Geniet ervan! Of niet.

1  Stel jezelf en de tekst vragen over gevoelens die deze bij je losmaakt.
2  Stel jezelf en de tekst vragen over schoonheid en stijl die je ontdekt.
3  Stel jezelf en de tekst vragen over normen en waarden die je erin herkent.
4  Stel jezelf en de tekst vragen over realistisme en identificatie.
5  Stel jezelf en de tekst vragen over opbouw, duidelijkheid, techniek.
6  Stel jezelf en de tekst vragen over de boodschap en bedoeling die je erin vindt.
7  Stel jezelf en de tekst vragen over meerduidigheid die je ontdekt.
8  Stel jezelf en de tekst vragen over originaliteit en vernieuwing.
9  Stel jezelf en de tekst vragen over maatschappijkritiek.

Laat je inspireren door ouderen en jongeren in het veld, door liefhebbers van literatuur. Ik noem hier Matijs Lips, maar er zijn vast en zeker nog veel meer voorbeelden . Ken jij of ben jij er één? Laat het me weten, ik ben benieuwd naar tips & trics. Matijs Lips, beste docent Nederlands van 2018 kreeg zijn klas in elk geval met plezier aan het lezen. Zie hieronder twee inspirerende kijk- en luistertips:

https://www.kro-ncrv.nl/programmas/m/seizoenen/seizoen-2019/m1-kn1706814/matijs-lips-kreeg-zijn-klas-met-plezier-aan-het-lezen-en-vertelt-hoe

Hoe krijg je leerlingen geïnteresseerd in literatuur? Lees hier een artikel van Nico van Lieshout: een leraar over zijn werk. Elke literatuurliefhebber pakt dit op zijn/haar eigen manier aan. Wat vind jij een goede manier om te litereten?

https://www.groene.nl/artikel/de-overtreffende-trap-van-lezen?fbclid=IwAR1dmJ7ftrrOrEY7RJikiUBPlzWQHr59CnT3nQrV1E2DqwfcILCBJVqnJWU

Litereten is niet wat je denkt. Het is ook wat je voelt, wat je herkent, wat je inspireert, dus veel méér dan je denkt.

Liefs, An.

Uit: Lex barbarorum van H. Marsman

 (…

ik heb gehoord, dat ik heb gezegd

in een huiverend, donker beven:

ik erken maar één wet:

léven.

Foto’s: Leerling Litereters uit het derde leerjaar havo 2019

4 gedachtes over “Litereet – juni 2019

  1. sies02

    Wat een mooi stuk heb je over literatuur geschreven!
    En wat fijn dat er mensen zijn zoals jij die er zoveel aandacht aan besteden. Zonder literatuur zou mijn leven er veel saaier hebben uitgezien. En aangezien dat leven al 71 jaar voortduurt, heb ik al veel gelezen. Nog steeds ben ik de juffen en de meesters van de lagere school dankbaar dat zij er ook zo de nadruk oplegden. En de Gebr. Ochtman uit Zierikzee met hun kleine, maar mooie boekwinkel . Net als zij was er ook meneer Radder, de leraar Nederlands, die er nog een schepje bovenop gooide. Fijn dat jij dat ook doet. Want iedereen die jouw woorden ter harte neemt, zal er blij mee zijn!

    Liked by 1 persoon

    1. Lieve Tonny, wat ben je toch een schat. Dank je wel! Jij was zelf altijd mijn leraar en voorbeeld en… Liefde voor taal en literatuur zal er gewoon zijn zolang er mensen zijn. Liefs, An.

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.