Litereet – Historisch (1)

Karel en Elegast een ongelooflijk verhaal, kan ik je zeggen.

Maak hier kort en krachtig kennis met een spannend verhaal uit de geschiedenis en ontdek, hoe interessant het is dit zelf te gaan lezen. Je hebt vast wel eens gehoord van de beroemde middeleeuwse vorst Karel de Grote. Over hem gaat dit verhaal. Hij verblijft in zijn kasteel te Ingelheim aan de Rijn en maakt zich klaar voor de nacht. Hij hoopt op een goede nachtrust, want de volgende dag zal hij hofdag houden. Hij heeft een inspannende dag voor de boeg. In zijn slaap verschijnt een engel, die hem tot drie maal toe beveelt de donkere nacht in te gaan om te gaan stelen, anders zal hij zijn leven verliezen. Zo begint dit verhaal van omstreeks zeven eeuwen geleden.

De schrijver van Karel en Elegast is onbekend. Misschien was het een Westvlaamse monnik, of wellicht een Brabander? Denk jij, dat deze koning Karel écht heeft geleefd, trouwens?

Ik raad je aan, het verhaal van Karel en Elegast te lezen uit de serie Tekst in Context, de bekende gele boekjes. Dit is een reeks historische literatuur voor het voortgezet onderwijs, onder redactie van Frits van Oostrom en Hubert Slings (zie afbeelding hieronder). Je kunt het vast en zeker lenen in de bibliotheek, of de mediatheek in je buurt, of op school.

Tekst in Context
Karel en Elegast

Wil je weten, hoe het verder gaat?

Karel verlaat ongemerkt het kasteel, de wachters slapen. Hij bidt tot God en hij denkt aan de verbannen ridder Elegast. In het bos ontmoet hij een zwarte ruiter en na een duel noemt de onbekende zijn naam: Elegast. Deze was na zijn verbanning door keizer Karel roofridder geworden.

De koning besluit zich voor te doen als Adelbrecht en stelt voor bij de koning (bij zichzelf dus) te gaan stelen. Elegast wijst dit voorstel verontwaardigd af. Hij gaat liever stelen bij de schurk Eggeric van Eggermonde. Elegast heeft al snel door dat Adelbrecht geen verstand van inbreken heeft; hij gaat Eggerics’ kasteel binnen en door een wonderkruid verstaat hij wat de hanen kraaien en de honden blaffen: ze vertellen, dat de koning buiten staat. Elegast schrikt daarvan en gaat terug naar Adelbrecht. Deze stelt Elegast gerust.

Ze hebben al een flinke buit, maar Elegast wil opnieuw naar binnen sluipen, om ook nog een kostbaar zadel uit de slaapkamer te stelen. Eggeric wordt wakker en Elegast hoort, dat Eggeric aan zijn vrouw opbiecht, dat hij een samenzwering tegen koning Karel heeft gesmeed.

Zijn vrouw reageert verontwaardigd en Eggeric accepteert dat niet. Hij slaat haar een bloedneus! Elegast vangt wat bloed van de vrouw in zijn handschoen op. Hij tovert hen terug in slaap en gaat terug naar Adelbrecht en vertelt alles wat er zojuist is gebeurd.

Adelbrecht belooft hem de zaak met de koning te bespreken (met zichzelf dus, maar dat weet Elegast niet). Tegen de morgen komt Karel/Adelbrecht weer ongemerkt in zijn kasteel terug.

Hoe loopt het af met Elegast?

Wat gebeurt er met Eggeric en zijn slechte vriendjes?

Welke toffe gast plakt een pleister op de neus van Eggerics’ geslagen vrouw?

De titel van dit middeleeuwse verhaal verwijst naar de hoofdpersoon. Karel de Grote heeft echt geleefd, van 742 tot 814. Zijn beenderen rusten vandaag de dag in een kerk in Aken. Hij was keizer van een groot deel van West-Europa van 800 tot 814. Rond het jaar 785 schijnt werkelijk sprake te zijn geweest van een samenzwering tegen hem. In het verhaal is koning Karel een wispelturige, machtige man. Hij is ook gelovig, vroom en edelmoedig.

Elegast is roofridder geworden in het verhaal. Hij had iets stouts gedaan in het koninkrijk en was verbannen door de koning. Elegast heeft een zwarte wapenrusting en is een meesterdief. Hij steelt niet van de armen, wel van de rijken. Ook blijft hij trouw aan de koning.

Eggeric van Eggermonde is de zwager van Karel. Hij is een slechterik en een braller. Zijn vrouw heeft maar een kleine rol, ze heeft een ondergeschikte positie en ze wordt keihard op haar gezicht geslagen, als ze iets zegt wat haar man niet bevalt. Door dit gegeven weet je, dat het verhaal hoort bij de voorhoofse (niet hoofse, vrouwonvriendelijke) ridderepiek.

Het thema is eer en trouw versus verraad. Belangrijke motieven in het verhaal zijn sprookjesmotieven, het getal drie, bovenaardse wezens, geloof en vertrouwen. Het tijdsverloop is chronologisch en de vertelde tijd is een nacht en een dag uit Karels’ leven. Het vertelperspectief is de alwetende ik-verteller: ‘Mag ic u tellen…’ De taal is Zuidnederlands, eenvoudig en beeldend. Het verhaal is geschreven in verzen. Het was bedoeld om hardop voorgedragen te worden voor een luisterend publiek. Door rijm was dat beter te onthouden voor de verteller.

Spoiler alert!

Vers 1-192 speelt in het kasteel van Karel. Karel krijgt zijn goddelijke opdracht in de avond/nacht. Vers 193-694 speelt in het bos. Hier lees je over de nachtelijke tocht en het duel. Vers 695-1070 speelt in het kasteel van Eggeric. Hier lees je over de inbraak en over de ontdekking van de samenzwering tegen koning Karel. Vers 1071-1414 speelt in het kasteel van Karel, de volgende dag. Hier lees je over de straf, het eerherstel en het slotgebed.

Volg de link hieronder als je meer wilt weten:

https://www.literatuurgeschiedenis.nl/middeleeuwen/tekst/lgme003.html

Veel plezier met Karel en Elegast.