Litereet – juni 2019

Er zijn momenten waarop ik me ineens ‘oud’ voel. Meerdere generaties heb ik lastig gevallen met gepassioneerde spelling-, grammatica- en literatuurlessen en over een niet al te lange tijd kan ik mijn eigen kinderen tellen in de categorie ‘twintigers’. Daarom geef ik je vandaag iets bijzonders mee. Wees lief voor onze jeugd, want onze jeugd die heeft de toekomst. Het is een verhaal wat ik al eens eerder heb gedeeld, een verhaal uit de serie van Het Lyzee.

Er was eens een brutale jongen.

Herkent u mij echt niet meer, mevrouw? Een knappe man (met baard) keek me niet alleen onderzoekend, maar ook enigszins bedreigend aan, alsof  het van levensbelang zou zijn, dat ik hem zou herkennen. Vaag glimlachend stond ik achter de ontvangstbalie van de schoolreünie naast een collega van Het Lyzee en ik zag uit mijn rechterooghoek haar wenkbrauw even subtiel omhoog gaan. Zij zag blijkbaar ook zijn ongewone, beetje agressieve houding en zijn indringende blik. Ik trok alle lades van mijn geheugen met een rotvaart open… maar zonder direct resultaat. Mensen dromden voor onze ontvangsttafels en iedereen wilde het liefst tegelijk inchecken.

Komt u voor het totaalprogramma van Het Lyzee, meneer? Reünisten met totaalprogramma’s kregen hemelsblauwe polsbandjes en reünisten met een deelprogramma ontvingen een prachtig wit armbandje. De man keek me ronduit vernietigend aan, ik zag zijn kaarsrechte rug  in zijn lange, elegante jas door de rijen mensen gaan. Hij besloot zich kennelijk te laten ‘inchecken’ door een van de andere collega’s.  Ik zou op een later moment wel eens even kijken op de lijst wie die vent nu eigenlijk was.  Mijn collegaatje grijnsde, bijzonder, grinnikte ze. 

De zon scheen en de sfeer was geweldig. Er waren ontelbaar veel hartelijke ontmoetingen, leuke activiteiten en gesprekken op ons Lyzee en er klonk fantastische live muziek, er waren inspirerende gastcolleges en al snel was ik het aparte momentje van die ochtend vergeten. 

Toen ik ’s avonds in het donker vol adrenaline naar huis fietste, langs de boekhandel in het straatje richting het centrum zwiepte er onverwacht een lade helemaal achterin mijn geheugen toch nog open. Eindelijk! Ik wist het weer…Ik zag in de etalage een oud exemplaar liggen van  “Kruistocht in spijkerbroek” van Thea Beckman.  Ik hield even stil met mijn fiets, mijn hart ging enorm tekeer en het zweet brak me uit.  

Het was al zo lang geleden, maar nu wist ik gewoon, wie die kerel moest zijn. Ik had twee exemplaren van het bekende dikke jeugdboek van Beckman in mijn linkerhand en ik stond afwachtend in de deuropening van het klaslokaal. Het was verplicht leeswerk voor de tweede klas destijds… vele jaren terug. Hij zat dicht bij de deur. Wat kijkt u chagrijnig mevrouw, hoorde ik hem treiterig zeggen. Daarop volgde zijn hondsbrutale opmerking: u moet zeker ongesteld worden. De klas lachte en gilde oorverdovend. In een woedende impuls liet ik twee exemplaren van Kruistocht in Spijkerbroek keihard op het hoofd van de jongen terecht komen. Wàt zei jij daar? Auw!! Hij bracht zijn handen naar zijn hoofd. Stel je niet aan en gedraag je fatsoenlijk, bitste ik. Die les had ik geen last meer van hem en ook niet van de klas. Hij klaagde alleen af en toe over wat hoofdpijn.

Die bewuste dag werd ik vroeg in de avond gebeld door de vader van de jongen. Mevrouw, u moet weten, dat onze Thijs morgen niet op school komt, hij is ziek… hij heeft overgegeven en de huisarts heeft een lichte hersenschudding geconstateerd. Ik trok wit weg bij dit bericht! Waarschijnlijk witter nog dan de polsbandjes van de reünie. De vader ging op rustige toon verder. Mevrouw, ik heb begrepen, dat onze zoon nogal brutaal is geweest in de les… maar ik wil absoluut niet meer, dat u hem nog een keer op zijn hoofd slaat als hij zich misdraagt. Dat doe ik namelijk liever zelf.

Uiteraard heb ik uitgebreid en zeer terecht mijn excuses gemaakt aan Thijs en aan zijn ouders en ik was hen zeer dankbaar, dat er na dit incident geen gerechtelijke consequenties volgden. Het was zeer zeker niet mijn bedoeling geweest Thijs een hersenschudding te bezorgen. Ik stond bovendien versteld van mijn eigen brute kracht.

Ik fietste verder. Wat zou er van Thijs geworden zijn? Het Lyzee had hij ver achter zich gelaten. Hij was in elk geval een knappe man geworden. Vannacht droomde ik over Thijs. Hij was arts geworden en ik lag hulpeloos en bewegingsloos op de operatiekamer.

Herkent u mij echt niet meer, mevrouw? Een knappe dokter keek me onderzoekend, maar ook enigszins bedreigend aan, alsof het van levensbelang was, dat ik hem zou herkennen… en dat was het ook. Ik wilde het uitroepen: sorry, voor die rotklap op je hoofd, maar de spierverslappers hadden mij al verlamd. Ik zag het groene operatiepak van dokter Thijs, zijn ogen keken koud en hard. Hij hield een injectiespuit in zijn hand en hij droeg een hemelsblauw polsbandje, nog van de reünie zeker…

Zijn stem klonk weer net zo treiterig als toen, maar nu met een meer trefzekere, sadistische ondertoon: Zo mevrouwtje, zullen we fijn samen even terug tellen, van tien tot nul?

Litereet – juni 2019

Litereten, het is niet wat je denkt!

Sinds de lancering van deze webite ben ik op diverse manieren bezig geweest met litereten: verantwoord, volgens keurige criteria en onverantwoord, met het hart op de tong. Denk nu niet: litereten is lastig.

Dat is misschien gemakkelijker gevraagd dan uitgevoerd. Als je docent Nederlands (of je buurvrouw, je collega, je opa, of je tienerdochter of – zoon) zegt: “Denk niet aan een olifant! Ik verbied je nu te denken aan  een groot grijs dier met een slurf! ” dan is het eerste beeld dat je waarschijnlijk voor ogen krijgt heus niet een zebra, of een giraffe.

Als ik hier roep: “Denk niet, dat literatuur moeilijk is” dan ben je hopelijk eigenwijs genoeg, om het eens te proberen, literatuur lezen.

Denk niet, dat literatuur lastig is, of onbegrijpelijk. Denk niet, dat het allerbelangrijkst is, dat je complexe, diepe betekenissen en vergezochte symbolen moet ontdekken, die alleen je docent literatuur zogenaamd zou kunnen begrijpen, want dat is niet zo, écht niet. Kies een boek, begin lekker met lezen en laat je verrassen door wat er intussen met je gebeurt.

Als kwaliteitskranten zoals NRC, Volkskrant en Trouw zich totaal niet druk maken om de literaire canon, waarom zouden cultuurconsumenten zoals jij en ik zich dan druk moeten maken om ‘low’ en ‘high’ culture? De scheidingslijn tussen poëzie en liedteksten zoals die van Nielson in IJSKOUD en van Davina Michelle in DUURT TE LANG is flinterdun, want ze bezingen de liefde net zo hartstochtelijk als Shakespeare, Hemingway, Herman Gorter en Judith Herzberg.

Het is ijskoud
En je woorden maken wolkjes in de lucht
Een rilling loopt een rondje op m’n rug
Als je zegt dat jij niet langer van mij houdt
Wat doe jij nou?
Kunnen we één seconde terug?

Een lezer kan net zo veel muziek ontdekken in Pfeijffer, De Winter, Wieringa, Brusselmans, Noort, Peper, Palmen, Siebelink, als in Multatuli, Reve, Haasse en Hermans.

Als je een tekst hebt gelezen, of beluisterd, dan vorm je je daarover een mening. Je hebt ervan genoten, of niet. Je vindt het een prachtig lied, een waardeloos script, een ontroerend vers, een magnifieke roman of een meesterlijke novelle. Hoe meer je nadenkt over wat je leest of hoort, hoe beter je de tekst waarschijnlijk zult (gaan) begrijpen. Soms ontdek je na een tijd zelfs nieuwe dingen in een tekst die je al vaker hebt gelezen of gehoord. Daarom is het de moeite waard, om je te verdiepen in literatuur.

Door het lezen van literatuur, van fictie ontwikkel je jezelf, omdat je leert over allerlei (denk)werelden waarin anderen leven, ook al zijn die anderen fictieve personages. Door erover na te denken ontwikkel je een literaire smaak, een voorkeur voor bepaalde romans, novelles, korte verhalen, toneel- en filmteksten, gedichten en songteksten.

Omdat mensen het vaak fijn vinden om alles wat er bestaat te benoemen en te categoriseren doe ik hieronder een voorstel voor een checklist bij het litereten, dat maakt interpreteren en reflecteren wat gemakkelijker. Kun jij nog een punt toevoegen aan dit lijstje? Laat het gerust even weten. Op deze manier kunnen we op een ‘verantwoorde’ manier litereten met elkaar, omdat we proberen onze mening te onderbouwen met argumenten.

Literatuur lezen is niet elitair, literatuur is voor liefhebbers van literatuur. Literatuur is voor lezers die zichzelf en de tekst vragen durven te stellen. Laat je niet beperken door lessen Nederlands, Engels, Frans, Duits, Grieks, Latijn of wis- of natuurkunde. Laat je niet leiden door flauwekulgedachten aan olifanten, zebra’s of moeilijke sommen. Laat je ook niets wijsmaken door je docent Nederlands en zeker niet door mij: Ga zelf lekker lezen en bepaal zelf of je de tekst mooi vindt, of niet, of je er blij van wordt, of verdrietig, of je er meer dan één betekenis in leest, of niet.

Geniet ervan! Of niet.

1  Stel jezelf en de tekst vragen over gevoelens die deze bij je losmaakt.
2  Stel jezelf en de tekst vragen over schoonheid en stijl die je ontdekt.
3  Stel jezelf en de tekst vragen over normen en waarden die je erin herkent.
4  Stel jezelf en de tekst vragen over realistisme en identificatie.
5  Stel jezelf en de tekst vragen over opbouw, duidelijkheid, techniek.
6  Stel jezelf en de tekst vragen over de boodschap en bedoeling die je erin vindt.
7  Stel jezelf en de tekst vragen over meerduidigheid die je ontdekt.
8  Stel jezelf en de tekst vragen over originaliteit en vernieuwing.
9  Stel jezelf en de tekst vragen over maatschappijkritiek.

Laat je inspireren door ouderen en jongeren in het veld, door liefhebbers van literatuur. Ik noem hier Matijs Lips, maar er zijn vast en zeker nog veel meer voorbeelden . Ken jij of ben jij er één? Laat het me weten, ik ben benieuwd naar tips & trics. Matijs Lips, beste docent Nederlands van 2018 kreeg zijn klas in elk geval met plezier aan het lezen. Zie hieronder twee inspirerende kijk- en luistertips:

https://www.kro-ncrv.nl/programmas/m/seizoenen/seizoen-2019/m1-kn1706814/matijs-lips-kreeg-zijn-klas-met-plezier-aan-het-lezen-en-vertelt-hoe

Hoe krijg je leerlingen geïnteresseerd in literatuur? Lees hier een artikel van Nico van Lieshout: een leraar over zijn werk. Elke literatuurliefhebber pakt dit op zijn/haar eigen manier aan. Wat vind jij een goede manier om te litereten?

https://www.groene.nl/artikel/de-overtreffende-trap-van-lezen?fbclid=IwAR1dmJ7ftrrOrEY7RJikiUBPlzWQHr59CnT3nQrV1E2DqwfcILCBJVqnJWU

Litereten is niet wat je denkt. Het is ook wat je voelt, wat je herkent, wat je inspireert, dus veel méér dan je denkt.

Liefs, An.

Uit: Lex barbarorum van H. Marsman

 (…

ik heb gehoord, dat ik heb gezegd

in een huiverend, donker beven:

ik erken maar één wet:

léven.

Foto’s: Leerling Litereters uit het derde leerjaar havo 2019

Litereet – juni 2019

Meet & Greet – Job de Keijzer schreef de gastcolumn voor juli 2019 die vanaf vandaag te lezen is op Litereet.

Gastcolumnist Job de Keijzer schreef een zeer lezenswaardige en verrassend leuke column, waarin hij als regelrechte querulant fulmineert over de teloorgang in de rap, zoals hij het zelf omschrijft. Er is veel te zeggen over dit onderwerp en wellicht kan deze docent Duits er nog eens een dissertatie van maken. Houd deze leukerd vooral goed in de gaten: er zit muziek in deze kerel!

Elke maand in Meet & Greet kun je hier toffe, interessante mensen ontmoeten, die op een unieke manier met taal bezig zijn.

Vandaag is het woord aan: Job de Keijzer.

Fijne Pinksterdag iedereen!

Liefs, An.

Litereet – juni 2019

Leesvoer over pesten (2)

Op het boekenthema PESTEN kreeg ik behoorlijk wat reacties van lezers, niet alleen via de website, maar ook op school en daarbuiten. Het onderwerp leeft enorm in onze samenleving. Zie hieronder enkele aanvullende leestips van lezers.

Tip van Litereetlezer Cynthia (21 jaar):

Tip van Litereetlezers Bas (14 jaar) en Chiel (14 jaar):

Tip van Litereetlezer Monique (46 jaar):

Tip van Litereetlezer Jeroen (39 jaar):

Jeroen (39 jaar) maakte me attent op het lespakket dat is gemaakt bij het boek Spijt van Carry Slee. Helaas wordt het niet (meer) gratis aangeboden, via stichting School & Veiligheid. Tot slot: een pestprotocol is niet alleen waardevol op scholen, maar ook overal op de werkvloer!

Alle Litereters hartelijk dank voor al jullie reacties!

Liefs, An.

Litereet – juni 2019

Leesvoer over pesten (1)

Literatuur is in staat compassie te bewerkstelligen. Literatuur kan ons innerlijk laten bewegen. Literatuur opent belevingswerelden van anderen, dat geldt zowel voor pesters als voor hun slachtoffers. Pesten komt helaas nog overal voor, in het gezin, in de klas, op het werk, in de wereld. De meeste mensen weten gevoelsmatig globaal het verschil tussen treiteren en plagen te onderscheiden.

Omdat er recent in Nederland weer dodelijke pestslachtoffers zijn gevallen gaat het eerste literete bericht van juni 2019 over dit thema. Pesten is van alle tijden helaas, maar wat mij betreft niet meer van ‘overmorgen’. Immers waar hoop is, is leven!

In Nederland proberen we her en der elkaar goed op te voeden en aan te spreken op vervelend gedrag. In de Week Tegen Pesten najaar 2019 (23 tot en met 27 september) gaat het om het volgende: Wees een held, met elkaar. Iedereen die een positieve bijdrage levert aan de groep is een held: leraar én leerlingen. Het gaat echter niet alleen om schoolsituaties, ook op de werkvloer wordt er in Nederland volop getreiterd, buitengesloten, belachelijk gemaakt en erger…

Er was ook een Dag Tegen Pesten 2019, namelijk dit voorjaar, afgelopen 19 april. Dit is allemaal heel erg goed bedoeld, maar de echte, strontvervelende pesters houden daar natuurlijk totaal géén rekening mee. Daarom is elk willekeurig moment op elke dag een goed moment om hier aandacht aan te schenken, vind je ook niet? Je bent het vast met me eens.

Zou jij het trouwens zelf leuk vinden om getreiterd te worden, om mishandeld en bedreigd te worden? Geslagen? Buitengesloten? Belachelijk gemaakt? Vernederd? Néé natuurlijk, dat lijkt je helemaal niet tof. Het is voor iedereen, voor mij maar dus ook voor jou, de allerbeste reden vandaag nog te veranderen van een zielige, miezerige pestkop naar een held. We hebben dat heus in ons, geloof me.

Of heb je er misschien juist meer dan genoeg van, dat je steeds maar weer getreiterd wordt, mishandeld, bedreigd, geslagen, buitengesloten en belachelijk gemaakt? Ja, dat geloof ik ook graag. Het is ook echt helemaal niet leuk. Pesten is geen spelletje. Die slogan is een waarheid als een koe.

Er wordt maar al te vaak gezegd: “doe dan eindelijk iets terug”… maar, dat is veel gemakkelijker gezegd dan gedaan. Bovendien worden sommige pestacties zo verschrikkelijk achterbaks en geniepig ‘onzichtbaar’ uitgevoerd, dat het welhaast onmogelijk lijkt om er iets aan te doen.

Toch kunnen we op z’n minst proberen onze directe omgeving te beïnvloeden. Dat vraagt enige moed en vooral inlevingsvermogen ofwel empathie van ons allemaal.

Verhalen kunnen ons hierbij helpen, om meer te leven vanuit compassie met elkaar. Een voorbeeld van dit soort verhalen is de populaire Netflix-serie 13 reasons why. Deze serie vertelt zeer indringende, aangrijpende verhalen over treitergedrag van pubers op een middelbare school, pestgedrag dat uiteindelijk leidde tot de zelfmoord van Hannah, een tienermeisje.

Hoe maak ik hier nog een ‘leuk’ litereet artikel van? Gezelliger wordt het vandaag niet meer, sorry, maar ik besluit wel met een aantal goede leestips: zie hieronder een aantal mooie exemplaren uit de jeugdliteratuur gelinkt aan het thema PESTEN.

Hoe overleef ik de brugklas – Dreadlocks & Lippenstift –
Morgenster – Elke dag een druppel gif –
NEE – Het Gym – Tirannen

https://www.limburger.nl/cnt/dmf20190531_00108175/dood-van-gepeste-scholier-marwan-15-zorgt-voor-veel-beroering #marwan

https://www.stoppestennu.nl/pesten #stoppestennu

https://portal.eo.nl/over-de-eo/pers/artikel/2019/01/bert-van-leeuwen-maakt-nieuw-programma-over-pesten-op-de-werkvloer/ #pestenopdewerkvloer

SIRE campagne tegen algemene hufterigheid #doeslief

Weet jij nog een goed (jeugd) boek over PESTEN? Laat je reactie achter via mijn website. Mensen, laten we onze innerlijke helden activeren. Laten we boeken lezen. Laten we ons proberen in te leven in die andere, ‘rare’ ander. Toe, heb compassie. Wees mijn held. #doeslief.

Liefs, An.

Litereet – mei 2019

VISUELE VERTELKUNST VAN JONG TALENT 

“Op de voorkant zie je een boomerang. Zo’n ding is meestal van hout, maar bij mij dus net even anders.”

Isabelle Beekman (1999) heeft geen standaard recept voor het bereiden van een litertje literatuur, een pondje proza of hapklare brokken poëzie. Liever stelt zij geen regels voor zichzelf, ze proeft haar emoties, wikt en weegt haar woorden en kiest daar passende verrassende beelden bij ter illustratie. Op deze wijze probeert ze haar gedachten te ordenen. Ze wenst zich absoluut niet in een of ander kant-en-klaar kookboek in welk hoekje van de literaire boekenkast dan ook te laten plaatsen.

“Schrijf maar,” zo werd ze aangemoedigd door één van haar vriendinnen die een oud schriftje met een lege bladzijde uitnodigend en uitdagend voor haar op tafel legde. Het begon allemaal in 2013, vertelt Isabelle. Er waren destijds onmiskenbare miserabele elementen in haar leven, die een metamorfose hebben ondergaan onder andere dankzij haar visuele vertelkunst.

Ze vervaardigde onlangs een in het oog springend inspiratiebundeltje genaamd TUSSENRUIMTE. Dit vormt tevens een onderdeel van een eindwerkstuk van haar opleiding en het werd door haar docent Kunst gekwalificeerd als ‘zeer goed’ en als je mijn mening op prijs stelt: ‘magnifiek’ en ‘heel erg tof’! Isabelle heeft niet alleen schrijftalent, maar ook zeer veel gevoel voor beeldende vorming.

De tekst in TUSSENRUIMTE is complex en gelaagd, elk gedicht kun je op diverse manieren lezen als je wilt. De beelden zijn spannend en laten de kijker gissen. Wat gebeurt er precies? Dat is precies de bedoeling, zegt Isabelle. Deze vrije verzen en fascinerende fotografie van Isabelle Beekman zijn uniek, ze zijn gebrouwen naar een ongerijmd concept en ze smaken naar méér. 

Isabelle Beekman – Tussenruimte

Isabelle:

“In het leven loop je onherroepelijk tegen grenzen aan, je loopt tot je niet meer kunt, tot aan de afgrond… maar omdat je grenzen kunt verleggen en toch weer vérder moet spreek ik liever over Tussenruimte.

Foto’s: teksten en beelden uit Tussenruimte

Tot zover de Literete berichten van mei 2019…

Lees alvast de enthousiaste TAAL-column van Jan Deurloo, gastcolumnist van juni en blijf intussen lekker lezen en genieten van mooie verzen en verhalen. Fijne dag!

Liefs, An.